Nhà tù Sơn La ở Tây Bắc từng bị coi là địa ngục trần gian khi giam cầm, đày ải 1.007 chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước khác chỉ trong 15 năm kháng chiến chống Pháp.
Nhà tù Sơn La được thực dân Pháp xây dựng vào năm 1908 với diện tích ban đầu là 500m2. Đến năm 1930, diện tích nhà tù được mở rộng ra gấp 3 lần để giam giữ thêm những chiến sĩ cộng sản. Nơi này có tổng cộng 49 phòng giam với vách tường dày 40-45 cm, cao 3,9 m. Được thiết kế lợp mái tôn ốp sát để biến căn phòng thành một lò nung vào mùa hè. Trong khi đó, sàn đá và xi măng sẽ khiến tù nhân rét cóng vào mùa đông. Đến năm 1952, trước khi rút khỏi Sơn La thực dân Pháp đã cho ném bom để phá hủy nhà tù. Năm 1965, khi đế quốc Mỹ đánh chiếm thị xã Sơn La lại tiếp tục phá huỷ thêm một số khu vực ở đây.
Hiện nay, nhà tù Sơn La chỉ còn sót lại cổng chính và những bước tường gạch, đá. Từng được ví như "địa ngục trần gian" ở Tây Bắc nhưng đồng thời nhà tù này cũng là trường học cách mạng, nơi ươm mầm hạt giống cho các phong trào kháng chiến. Những nhân vật nổi tiếng như: Tô Hiệu, Nguyễn Lương Bằng, Trường Chinh, Lê Duẩn, Lê Thanh Nghị… đã từng bị bắt giam tại nhà tù này.
Sau hòa bình, nhà tù Sơn La được phục chế lại hai lần vào năm 1980 và 1994. Những hố bom được san lấp, đoạn đường rào bao quanh được xây dựng lại, hai tháp canh, nhà bếp, trại giam lớn cũng được phục chế. Hầm ngầm và các bức tường của các phòng giam cũng được xây dựng lại theo dấu vết của các nền móng cũ. Giường nằm cho tù nhân được láng xi măng trên bề mặt, mép ngoài gắn hệ thống cùm chân bằng sắt chắc chắn.
Di tích nhà tù Sơn La đã được xếp hạng quốc gia từ năm 1962 vào là một trong những trung tâm giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam. Bên cạnh đó, nơi đây cũng trở thành một địa điểm du lịch thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan.
